Damar tıkanıklığı, kan damarlarının genellikle damar sertliği ya da bir pıhtı nedeniyle tıkanmasıdır. Tıkanıklığa neden olan pıhtı, çoğunlukla damarlarda aterosklerotik plaklar nedeniyle daralmış bölgelerde gelişir. Fakat damar tıkanıklığına sadece bir pıhtı sebep olmaz, tıkanıklığa başka faktörler de neden olmuş olabilir. Tıkanıklık atardamarda ya da toplardamarda gelişebilir. Yaşın ilerlemesiyle birlikte damarların duvarında ortaya çıkan esneklik kaybı hipertansiyon, damar sertliği, yüksek kolesterol, diyabetobezite gibi hastalıkların da katkısıyla damarlarda tıkanıklık oluşumunu kolaylaştırır. Hareketsiz yaşam, sigara kullanımı ve sağlıksız beslenme gibi faktörler damar tıkanıklığını tetikler. Belirtiler tıkanıklığın geliştiği damara göre değişiklik gösterir. Örneğin beyin damarı tıkanmışsa kol ve bacaklarda kuvvet kaybı, hissizlik, uyuşma, konuşma sorunları gibi belirtiler görülürken; koroner arter hastalığı olarak bilinen kalp damarlarında tıkanıklık göğüs ağrısı, sol kolda ağrı, uyuşukluk gibi şikâyetlere neden olur. Tedavide sağlıklı beslenme, fazla kiloların verilmesi, sigaranın bırakılması, düzenli egzersiz gibi yaşam tarzı değişiklikleri önerilir. Gerekli durumlarda ilaç tedavisi ve cerrahi müdahale ile tıkalı damar açılır.
Damar tıkanıklığı nedir? 
Damar tıkanıklığı damar duvarının iç tarafında yağ kalıntıları, kolesterol artıkları gibi madde birikimi nedeniyle tıkanıklık gelişmesidir. Beyin ve kalp damarlarında ortaya çıktığında hayatı tehdit edebilen sonuçlara neden olabilir. Sıklıkla son damardaki daralma son evreye kadar belirti vermediğinden kalp krizi, inme gibi ciddi rahatsızlıklara neden olur.
Damar tıkanıklığı neden olur? 
Damarlarda tıkanıklık oluşumunda en önemli faktör, damarların esneklik ve iç yüzeylerindeki pürüzsüzlüğün kaybına neden olan aterosklerozdur. Damar sertliği olarak da bilinen ateroskleroz gelişimini tetikleyen çeşitli faktörler vardır. Bu faktörlerden bazıları;
  • Sigara kullanımı
  • Yüksek Tansiyon (Hipertansiyon)
  • Kolesterol yüksekliği
  • Şeker hastalığı (Diyabet)
  • Hareketsiz yaşam tarzı
  • Katı yağlarla beslenme
  • Ailede damar tıkanıklığı öyküsü
  • İleri yaş
  • Aşırı kilo
 
Damar tıkanıklığı belirtileri nelerdir? 
Belirtiler tıkanıklığın geliştiği damara göre değişiklik gösterir.
 Kalp damarlarında tıkanıklığında görülen belirtiler;
  • Göğüs ağrısı: Göğüs ağrısı sıklıkla basınç tarzındadır ve boyun, çene, kol ve sırtın sol tarafında da yansıyan ağrı şekilde hissedilir.
  • Nefes darlığı
  • Kalp krizi: Damar tamamen tıkandığında kalp kasları beslenemez. Beslenemeyen kasta nekroz yani doku ölümü ortaya çıkar. Acil tedavi gerektiren, ölümcül olabilen şiddetli bir sağlık sorunudur.
 
​​​​​​Beyin damarı ve şah damarı tıkanıklığında görülen belirtiler;
  • Ani görme kaybı
  • Bulanık görme
  • Vücudun bir yarısında uyuşma, karıncalanma, kuvvet kaybı ve hissizlik
  • Yürüme güçlüğü
  • Denge bozukluğu
  • Bilinç bulanıklığı
  • Konuşma bozukluğu
  • Baş dönmesi
  • Şiddetli baş ağrısı
  • Yutma güçlüğü
  • Hafıza problemleri
 
​​​​​Bacak damar tıkanıklığında görülen belirtiler;
  • Uylukta, baldırda ya da bacakta başlangıçta yürümekle ortaya çıkan kramp şeklinde ağrı
  • İleri aşamada istirahat durumunda da ağrı
  • Yürüme güçlüğü
  • Merdiven çıkmada güçlük
  • Ayaklarda soğukluk ve morarma
  • Ayaklarda ve bacaklarda geçmeyen yaralar
  • Gangren
 
Toplardamar tıkanıklığında görülen belirtiler;
  • Bacakta şişlik, kızarıklık, ısı artışı ve ağrı
  • Bacak derisinde parlama, kıllarda dökülme
  • Ayak bileklerinde mavi-mor varisler
  • Ayak bileğinde yaralar ve cilt renginde koyulaşma
 
 
 
 
 
Kalp damar tıkanıklığı 
Kalp damar tıkanıklığı, kalbe oksijen bakımından zengin kan götüren ve kalbi besleyen atardamarda tıkanıklık gelişmesidir. Koroner arterler olarak bilinen bu damarlarda tıkanıklık oluşumuna koroner arter hastalığı denir. Genellikle damar duvarında kolesterol içeren birikintiler yani aterosklerotik plaklar ve iltihap oluşumu koroner arter hastalığından sorumludur. Plak oluşumu koroner arterleri daraltır ve dolayısıyla kalbe giden kan akışını azalır. Kalp kaslarına giden kan akımındaki azalma; göğüs ağrısı (anjina), nefes darlığı, sol kolda ağrı veya diğer koroner arter hastalığı belirti ve bulgularına neden olur. Tam bir tıkanıklık kalp krizine yol açabilir. Koroner arter hastalığı genellikle çok uzun bir süreçte yavaş yavaş gelişir. Bu sebeple hasta damarda ciddi bir tıkanıklık gelişmeden veya kalp krizi geçirene kadar herhangi bir belirti hissetmeyebilir.
Beyin damar tıkanıklığı 
Beyin damar tıkanıklığı, genellikle damar sertliğine (ateroskleroz) bağlı damar içinde plak birikimine bağlı olarak ortaya çıkar. Beyin damarında gelişen darlık, üç farklı yolla inmeye neden olabilir;
  • Damar sertliği zaman içinde arteri ciddi şekilde daraltabilir ve beyne giden kan akışını azaltabilir. Sonunda damar tamamen tıkanabilir.
  • Damar sertliği arter duvarını deforme edebilir ve pürüzlü hale getirebilir. Sonuçta o bölgede kan pıhtısı oluşumunu kolaylaştırır.
  • Plak yırtılıp parçalanabilir, kopan parçalar aşağı doğru hareket ederek daha küçük damarlarda tıkanıklığa neden olarak beyne kan akışını engelleyebilir.
Bacak atar damar tıkanıklığı 
Beyin ve kalp dışındaki vücudun diğer tüm organlarına kan akımının bozulmasına neden olan atardamar darlığı ya da tıkanıklığına periferik arter hastalığı denir. amar duvarında aterosklerotik plak birikimi sonucunda oluşur. Hastalığın en önemli nedenleri; sigara kullanımı, diyabet, hiperkolesterolemi ve hipertansiyon şekilde sıralanabilir. Yürüme sonrasında bacaklarda ve kalçada kramp şeklindeki ağrı, en sık görülen belirtidir. Hastalık ilerledikçe ağrı istirahat durumunda da görülmeye başlar. İleri evre hastalığı olanlarda ayaklarda iyileşmeyen yaralar ve kangren ortaya çıkar. Kangren oluşumu varsa ayağın etkilenen kısmının kesilmesi gerekir.
Bacak toplar damar tıkanıklığı
 organlardan aldığı oksijen açısından fakir kanı kalbin sağ bölümüne götüren damarlardır. Daha sonra bu kirli kan temizlenmek üzere akciğer atardamarlarıyla akciğerlere götürülür. Toplardamar tıkanıklığı, sıklıkla kan pıhtısı nedeniyle bu damarlarda tıkanıklık gelişmesi durumudur. Genellikle bacakların derin damarlarında görülür ve derin ven trombozu (DVT) olarak isimlendirilir. Derin ven trombozu, akciğer embolisine neden olabildiği için oldukça tehlikeli bir durumdur ve acil tedavi gerektirir. Özellikle uzun süreli yatak istirahati nedeniyle bacakların yatay konumda kalması toplardamarlarda kanın göllenmesine ve kan akımının yavaşlamasına neden olur. Sonuçta pıhtı oluşumu riskinde artış meydana gelir. Sigara kullanımı, östrojen hormon tedavisi, obezite, uzun yolculuklar ve gebelik derin ven trombozu için önemli risk faktörleridir.
Şah damar tıkanıklığı 
Şah damar tıkanıklığı boyunda iki taraflı olarak bulunan ve tıpta karotis arterler olarak bilinen atardamarlarda tıkanıklık oluşumudur. Diğer atardamar tıkanıklıklarında olduğu gibi damar iç duvarında aterosklerotik plak adı verilen yağ birikintileri ve kireç kalıntıları toplanır. Bu da damarda darlık ve tıkanıklığa yol açar. Beyin damar tıkanıklığına olduğu şah damarı tıkanıklığı da beyne kan akımını engelleyerek geçici iskemik atak ve inmeye neden olur.
Damar tıkanıklığı tedavisi 
Damar tıkanıklığı tedavisinde öncelikle tetikleyici risk faktörlerinin ortadan kaldırılması için çalışılır. Bu amaçla;
  • Beslenme alışkanlıkları değiştirilmeli, sağlıklı bir diyet geçilmelidir. 
  • Sigara kullanımı bırakılmalıdır.
  • Aşırı kilolu bireylerin kilo vermesi gerekir.
  • Hareketli bir yaşam tarzı benimsenmeli, her gün düzenli spor yapılmalıdır.
  • Şeker hastalarında kan şekeri kontrol altında tutulmalıdır.
  • Hipertansiyon ve hiperkolesterolemi tedavi edilmelidir.
  • Doktorun reçete ettiği ilaçlar düzenli bir şekilde aksatmadan kullanılmalı, önerilerine harfiyen uyulmalıdır.
 
Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi Şahinbey Uygulama ve Araştırma Hastanesinde Dr Öğretim Üyesi Orhan Bozoğlan liderliğinde hem atardamar hemde toplar damar tıkanıklıklarına 7 gün 24 saat müdahale yapılmaktadır.
       

 
Dr. Öğretim Üyesi Orhan Bozoğlan
Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi
Kalp ve Damar Cerrahisi Ana Bilim Dalı
 
 
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.